Nowotwory złośliwe jelita grubego (C18-21)

Nowotwory jelita grubego i odbytu są trzecim najczęściej występującym na świecie nowotworem u mężczyzn (660 000 przypadków, 10%) i drugim u kobiet (570 000 przypadków, 9%). Prawie 60% zachorowań występuje w krajach rozwiniętych. Różnice w częstości występowania między populacjami są ponad 10-krotne: największą częstość występowania notuje się w Australii i Nowej Zelandii oraz Europie Zachodniej,  a najniższą w Afryce i Południowo-Centralnej Azji. Zachorowania występują około 2-krotnie częściej w populacji mężczyzn niż kobiet. Nowotwory jelita grubego są odpowiedzialne na świecie za 8% zgonów nowotworowych, co stanowi czwartą najczęstszą nowotworową przyczynę zgonu na świecie powodującą rocznie około 600000 zgonów (8%). Umieralność jest niższa u kobiet niż u mężczyzn.

Zachorowalność

Nowotwory złośliwe jelita grubego stanowią u mężczyzn około 12%, a u kobiet 10% zachorowań (rys. 1).

Rysunek 1. Częstość zachorowań na nowotwory jelita grubego w Polsce w 2013 roku

2013_C18-C21_Rys1_zach

Liczba zachorowań na nowotwory złośliwe jelita grubego wynosiła w 2010 roku 15800, z czego u mężczyzn prawie 8700 i ponad 7100 u kobiet. Od 1980 roku nastąpił prawie 4-krotny wzrost liczby zachorowań u mężczyzn i około 3-krotny u kobiet (tab. 1).

Tabela 1. Zachorowalność na nowotwory jelita grubego w Polsce w latach 1980-2013

2013_C18-C21_Tab1_zach

Większość zachorowań na nowotwory złośliwe  jelita grubego występuje po 50 roku życia (94%), przy czym ponad 75% zachorowań u obu płci przypada na populację osób starszych (po 60 roku życia) (rys. 2).  Ryzyko zachorowania raka jelita grubego wzrasta z wiekiem, przy czym u mężczyzn jest około 1,5-2 razy wyższe niż u kobiet. U mężczyzn częstość zachorowań osiąga szczyt na przełomie ósmej i dziewiątej dekady życia (około 300/105).  Wśród kobiet ryzyko zachorowania najwyższe  wartości osiąga podobnie jak u mężczyzn w ósmej -  dziewiątej dekadzie życia (150/105 ) (rys. 2).

Rysunek 2. Zachorowalność na nowotwory jelita grubego w Polsce w latach 2011-2013 w zależności od wieku

2013_C18-C21_Rys2_zach

Zachorowalność na nowotwory złośliwe jelita grubego u mężczyzn do początku XXI wieku charakteryzowała się szybkim wzrostem, który w ostatniej dekadzie uległ znacznemu osłabieniu (rys. 3). W populacji kobiet szybki wzrost zachorowalności utrzymywał się do połowy lat 90 XX wieku i od tego momentu tempo wzrostu osłabło.

Rysunek 3. Trendy zachorowalności na nowotwory jelita grubego w Polsce w latach 1980-2013

2013_C18-C21_Rys3_zach

Trendy zachorowalności na nowotwory złośliwe jelita grubego w grupach wiekowych powielają prawidłowości obserwowane w populacji generalnej. Zachorowalność na raka jelita grubego u mężczyzn w średnim wieku wzrastała do około 1995 roku, po czym ustabilizowała się na poziomie około 120-130/105. Wśród starszych mężczyzn (po 65 roku życia) w ciągu ostatnich 30 lat utrzymywał się wzrost zachorowalności (do około 250/105 w 2010 roku). U kobiet w średnim wieku zachorowalność wzrastała do połowy ostatniej dekady ubiegłego  wieku, kiedy to tempo wzrostu osłabło. Wśród najstarszych kobiet (po 65 roku życia) w omawianym okresie trwał wzrost zachorowalności na raka jelita grubego (rys. 4).

Rysunek 4. Trendy zachorowalności na nowotwory jelita grubego w Polsce w latach 1980-2013 w wybranych grupach wieku

2013_C18-C21_Rys4_zach

Przeżycia 

Wśród pacjentów, u których zdiagnozowano raka jelita grubego w latach 2000-2002 1-roczne wskaźniki przeżyć wynosiły 70,1% u mężczyzn i 68,6% u kobiet. W latach 2003-2005 wskaźnik przeżyć 1-rocznych uległ nieznacznej poprawie: wśród mężczyzn do 72,4%, wśród kobiet do 70,8% (rys. 5).

Rysunek 5. Wskaźniki 1-rocznych przeżyć względnych u chorych na nowotwory jelita grubego w Polsce

C18-C21_Rys5_zach

Przeżycia 5-letnie wśród pacjentów z nowotworami jelita grubego w ciągu pierwszej dekady XXI nieznacznie wzrosły: u mężczyzn z 43,3% do 47,6%, natomiast u kobiet z 44,1% do 49,1% (rys. 6).

Rysunek 6. Wskaźniki 5-letnich przeżyć względnych u chorych na nowotwory jelita grubego w Polsce

C18-C21_Rys6_zach

Polska na tle Europy

W 2010 roku w Polsce częstość zachorowań na nowotwory jelita grubego była u niższa niż średnia dla krajów Unii Europejskiej (dane z 2009 roku) u obu płci: u mężczyzn 30/105 w Polsce wobec 40/105 w Unii Europejskiej; u kobiet odpowiednio 18/105 i 25/105 (rys. 7). 

Rysunek 7. Porównanie zachorowalności na nowotwory jelita grubego w Polsce i w krajach Unii Europejskiej (27)

2013_C18-C21_Rys7_zach

Umieralność

Nowotwory złośliwe jelita grubego powodują 12% zgonów nowotworowych (rys. 1).

Rysunek 1. Częstość zgonów na nowotwory jelita grubego w Polsce w 2013 roku

2013_C18-C21_Rys1_zg

Liczba zgonów z powodu nowotworów złośliwych jelita grubego wynosiła w 2010 roku prawie 11000, z czego prawie 6000 u mężczyzn i ponad 4800 u kobiet (tab. 1). Liczba zgonów u mężczyzn w latach 1980-2010 wzrosła ponad 6-krotnie, u kobiet ponad 4-krotnie.

Tabela 1. Umieralność na nowotwory jelita grubego w Polsce w latach 1965-2013

2013_C18-C21_Tab1_zg

Większość zgonów z powodu nowotworów złośliwych jelita grubego występuje po 60 roku życia (ponad 80%). Najwięcej zgonów u mężczyzn notuje się w 8. dekadzie życia, u kobiet w dziewiątej dekadzie życia. Ryzyko zgonu z powodu tego nowotworu wzrasta wraz z wiekiem począwszy  od szóstej dekady życia i najwyższe wartości osiąga po 80 roku życia (około 320/105 u mężczyzn i około 200/105 u kobiet) (rys. 2).

Rysunek 2. Umieralność na nowotwory jelita grubego w Polsce w latach 2011-2013 w zależności od wieku

2013_C18-C21_Rys2_zg

W ciągu ostatnich trzech dekad w populacji mężczyzn utrzymuje się stały wzrost umieralności (prawie 3-krtony). W populacji kobiet wzrost umieralności został zahamowany około 1995 roku i od tego czasu umieralność pozostaje na stałym poziomie (około 10/105) (rys. 3).

Rysunek 3. Trendy umieralności na nowotwory jelita grubego w Polsce w latach 1965-2013

2013_C18-C21_Rys3_zg

Umieralność z powodu nowotworów jelita grubego w grupie mężczyzn w średnim wieku wzrastała xxx. Wśród mężczyzn w średnim wieku (45-64 lat) w początku wieku nastąpiło odwrócenie trendu i obecnie trwa spadek umieralności  z powodu tego schorzenia (rys. 4). W populacji kobiet w obu grupach wiekowych trwa wzrost umieralności (rys. 4).

Rysunek 4. Trendy umieralności na nowotwory jelita grubego w Polsce w latach 1965-2013 w wybranych grupach wieku

2013_C18-C21_Rys4_zg

Polska na tle Europy

Umieralność z powodu nowotworów jelita grubego w Polsce jest wśród mężczyzn wyższa niż przeciętna dla krajów Unii Europejskiej - w 2010 roku współczynnik umieralności był o około 50% wyższy niż średni dla krajów Unii Europejskiej (dane z 2009 roku). Wśród kobiet umieralność na raka jelita grubego jest nieznacznie wyższa niż średnia dla Europy (rys. 5). 

Rysunek 5. Porównanie umieralności na nowotwory jelita grubego w Polsce i w krajach Unii Europejskiej (27)

2013_C18-C21_Rys5_zg