Moczowody

Co to jest nowotwór moczowodów?

Nowotwory górnych dróg moczowych (moczowodów)  stanowią tylko 5-10% wszystkich guzów układu moczowego. W krajach zachodnich zapadalność wynosi 1-2 nowych przypadków na 100 tys. mieszkańców. 60% guzów górnych dróg moczowych jest inwazyjnych w momencie rozpoznania i ma wysoki stopień zaawansowania. Szczyt zachorowania obserwuje się w 7. i 8. dekadzie życia. Nowotwory górnych dróg moczowych występują trzykrotnie częściej u mężczyzn niż u kobiet.

moczowody

Czynniki ryzyka

Podobnie jak w większości zmian nowotworowych, pochodzenie raka moczowodów nie zostało dokładnie poznane, jednakże zidentyfikowano wiele czynników ryzyka. Palenie papierosów jest najważniejszym z nich – 50-65% przypadków wśród mężczyzn i 20-30% przypadków wśród kobiet. Zachorowalność na raka moczowodów jest związana z długością palenia oraz ilością papierosów wypalanych dziennie. Ryzyko zachorowania wzrasta prawie trzykrotnie u nałogowych palaczy. Kolejnym istotnym czynnikiem ryzyka jest niebezpieczna ekspozycja na pochodne składników chemicznych i dotyczy pracowników przemysłu tekstylnego, gumowego, skórzanego, drukarskiego i chemicznego. Istnieją liczne inne czynniki, związane głównie z działaniem uszkadzającym śluzowkę pęcherza.

Również wrodzone wady obejmujące  moczowody mogą predysponować do wystąpienia raka moczowodów. Dochodzą do tego poznane liczne zaburzenia genetyczne wpływające na powstanie raka.

Objawy, wczesne wykrycie

Najczęstszym objawem jest krwiomocz mikroskopowy (niewidoczny gołym okiem) (70-80% przypadków). Ból okolicy nerek pojawia się u 20-40% pacjentów. W 10-20% rozpoznań w badaniu fizykalnym wyczuwalny jest guz palpacyjnie. W dużym odsetku przypadków rozpoznanie jest przypadkowe. Objawy systemowe (pogorszenie stanu ogólnego, utrata masy ciała, osłabienie, nocne poty, gorączka) najczęściej świadczą o uogólnieniu choroby i wymagają dokładnej diagnostyki pod kątem obecności przerzutów odległych.

Stadia zaawansowania

Powszechnie obowiązującym systemem do oceny stopnia zaawansowania nowotworów jest system TNM – oceniający guz (T – tumor), zajęcie wezłów chłonnych w pobliżu guza lub odległych (N – node) oraz obecność lub brak przerzutów odległych (M – metastases). Na podstawie tych cech ocenia się stopień zaawansowania nowotworu – najczęściej w skali od I do IV.

Rozróżnienie powyższych stopni zaawansowania ma istotny wpływ na określone leczenie i rokowanie.

Typy morfologiczne

Oprócz stopnia zaawansowania, istotną rolę odgrywa stopień zróżnicowania histologicznego nowotworu, czyli jego różne podtypy zależne od badania samego guza przez lekarza patologa. Istnieją różne typy histologiczne guzów nowotworowych pęcherza moczowego. Odpowiednie rozpoznanie histopatologiczne ma istotne znaczenie rokownicze, jak również decyduje o wdrożeniu odpowiedniej terapii, ponieważ poszczególne warianty histologiczne nowotworu charakteryzują się odmienną odpowiedzią na zastosowane leczenie (radioterapia, chemioterapia).

Diagnostyka

Wielorzędowa urografia tomografii komputerowej (badanie z zastosowaniem znacznika uwidaczniającego moczowody) uznana jest za złoty standard w diagnostyce guzów moczowodów. Ureteroskopia (wziernikowanie moczowodu) diagnostyczna pozwala na lokalizację guza w moczowodzie, wykonanie biopsji i ocenę stopnia złośliwości guza.

Dopełnieniem diagnostyki są:

  • wywiad,

● badanie fizykalne (w tym badanie przez odbyt/przez pochwę),

● diagnostyka obrazowa: badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej, urografia, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, RTG klatki piersiowej,

● cystoskopia – wziernikowanie pęcherza,

● biopsja zmiany nowotworowej z badaniem histopatologicznym,

● badania laboratoryjne: badanie składu komórkowego osadu moczu, badanie markerów nowotworowych.

Leczenie

Głównym i najskuteczniejszym sposobem leczenia raka moczowodu jest leczenie operacyjne. Sposób postępowania uzależniony jest w istotny sposób od stopnia zaawansowania klinicznego i histopatologicznego.

Leczenie choroby nowotworowej ograniczonej

Złotym standardem leczenia nowotworu moczowodu jest nefroureterektomia, czyli zabieg obejmujący usunięcie nerki wraz z moczowodem oraz wycięciem rozety w pęcherzu moczowym, obejmującej ujście moczowodu. Przy małych zmianach możliwe jest leczenie oszczedzające moczowód.

Leczenie choroby nowotworowej uogólnionej

Przy przerzutach do węzłów chłonnych lub przerzutach odległych stosuje się dodatkowe leczenie systemowe – chemioterapia i/lub radioterapia.

Po leczeniu (jakość życia, grupy wsparcia)

Obserwacja pacjentów po leczeniu radykalnym guzów moczowodów obejmuje nadzór onkologiczny i funkcjonalny. Regularna kontrola ma na celu wczesne wykrycie wznowy procesu nowotworowego i wdrożenie odpowiedniego postępowania.

Nadzór funkcjonalny stosowany jest głównie w stosunku do pacjentów, u których wykonano zabieg usunięcia pęcherza moczowego i alternatywnego odprowadzenia moczu. Kontroluje się prawidłowość opróżniania zbiornika jelitowego, stan urostomii (np. higiena skóry wokół stomii) oraz stan górnych dróg moczowych. Regularna kontrola oraz stosowanie się pacjenta do podstawowych zasad higieny alternatywnego odprowadzenia moczu minimalizuje ryzyko uszkodzenia nerek (niewydolność nerek), infekcji dróg moczowych (odmiedniczkowe zapalenie nerek) lub zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej (kwasica metaboliczna).

W wielu oddziałach szpitalnych zajmujących się leczeniem zabiegowym raka pęcherza moczowego są wyszkolone pielęgniarki zabiegowe, których zadaniem jest edukacja i pomoc pacjentom z urostomią. Pomoc dotyczy aplikacji, odpowiedniego doboru sprzętu stomijnego, jak również umiejętnej higieny urostomii.

Prewencja

W chwili obecnej nie ma pewnego sposobu, aby zapobiec rozwojowi raka moczowodu. Poprzez wdrożenie do życia codziennego odpowiednich zachowań można zminimalizować ryzyko powstania nowotworu. Udowodniony negatywny wpływ nikotyny na występowania RPM powoduje, że niepalenie papierosów jest najlepszą profilaktyką. Minimalizacja kontaktu z zawodowymi czynnikami ryzyka ma istotny wpływ na zmniejszenie częstości zachorowań. Nie stwierdzono, aby regularne wykonywanie badań obrazowych czy laboratoryjnych obniżyło odsetek zgonów z powodu raka moczowodów.