Gruczoły ślinowe

Co to są raki dużych gruczołów ślinowych?

Raki dużych gruczołów ślinowych są nieprawidłowym i nieustającym wzrostem chorych komórek  tych gruczołów. Do dużych gruczołów ślinowych zalicza się ślinianki podżuchwowe oraz ślinianki przyuszne. Raki dużych gruczołów ślinowych nie należą do częstych nowotworów.

Czynniki ryzyka

Czynniki powstawania raka gruczołów ślinowych są nieznane. Niewielka ich część powstaje z guza mieszanego, jednego z częstych nowotworów łagodnych ślinianek.

Objawy

Podstawowym objawem raka dużych gruczołów ślinowych jest guzowate powiększenie narządu, ulegające zwykle stosunkowo powolnemu wzrostowi. Jeśli nowotwór rozwija się z guza mieszanego, charakterystycznym objawem jest przyspieszenie wzrostu obserwowanego od wielu lat guza. Pozostałe objawy dotyczą przypadków bardzo zaawansowanych i wynikają z ucisku sąsiednich narządów.

Stadia zaawansowania

W nowotworach narządów głowy i szyi obowiązuje klasyfikacja zaawansowania klinicznego TNM. Określa ona poprzez każdą cechę stopień rozsiania się nowotworu w organizmie.

Cecha T – określa wielkość guza, jego umiejscowienie i szerzenie się wewnątrz prawidłowych tkanek.

Cecha N – określa wielkość przerzutu w węźle chłonnym oraz ilość zajętych węzłów chłonnych.

Cecha M – określa istnienie przerzutów nowotworu w tkankach odległych od początkowego narządu – stopień rozsiania się choroby nowotworowej.

Biorąc pod uwagę poszczególne cechy, otrzymujemy stopień zaawansowania tradycyjnie posiadający numery od 0 do IV.

Typy morfologiczne

Mikroskopowo wyróżnia się ponad 20 podtypów nowotworów złośliwych gruczołów ślinowych. Dominują wśród nich odmiany raka gruczołowego i raki o mieszanym, gruczołowo-naskórkowym utkaniu. Z czysto praktycznego i leczniczego punktu widzenia wyróżnia się raki o niskim i wysokim stopniu złośliwości. Podział ten jest nie do końca zależny od stopnia zróżnicowania, a bardziej zależy od naturalnego przebiegu choroby.

Rak gruczołów ślinowych najczęściej umiejscawia się w przyusznicach (śliniankach przyusznych), a dwukrotnie rzadziej w śliniankach podżuchwowych. Naturalny przebieg raków o niskim stopniu złośliwości cechuje powolny, często trwający latami wzrost miejscowy. Przerzuty do węzłów chłonnych, jak też przerzuty odległe należą do rzadkości. Nowotwory te rzadko nawracają, a zabieg chirurgiczny usuwający guz zwykle zapewnia trwałe wyleczenie. Raki o wysokim stopniu złośliwości cechuje różna szybkość wzrostu miejscowego. Przerzuty do węzłów chłonnych występują rzadko. Przerzuty odległe w większości podtypów nie są częste. Wyjątek stanowi rak gruczołowo-torbielowaty, w którego nierzadko wieloletnim przebiegu mogą występować ulegające powolnemu wzrostowi przerzuty do płuc, rzadziej do wątroby i kości. Przerzuty odległe mogą także pojawiać się w przebiegu raka z przewodów ślinowych, śluzowo-naskórkowego lub niezróżnicowanego. Charakterystyczna dla raków o wysokiej złośliwości jest znaczna nawrotowość w miejscu poprzedniego umiejscowienia. Klasyczny przykład stanowi rak gruczołowo-torbielowaty, którego nawroty mogą występować nawet po wielu latach. Podobne zjawiska dotyczą raka z przewodów ślinowych. Ryzyko nawrotów miejscowych jest wysokie we wszystkich podtypach tej grupy nowotworów.

Diagnostyka

Rozpoznanie raka dużych gruczołów ślinowych może nastąpić na podstawie pobrania komórek z guza za pomocą nakłucia igłą, interpretowanego przez doświadczonego lekarza. Ostateczne ustalenie typu nowotworu następuje w efekcie całościowej oceny usuniętego guza, a chirurgia jest zawsze  początkowym standardowym leczeniem. W ocenie zaawansowania przydatne jest badanie ultrasonograficzne. W przypadku zmian o znacznym stopniu zaawansowania konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej. Rentgenogramy klatki piersiowej są obowiązkowe u chorych na raki o wysokim stopniu złośliwości.

Leczenie

 Leczeniem standardowym u chorych na raki dużych gruczołów ślinowych jest chirurgiczne wycięcie narządu z zamysłem wyleczenia. W przypadkach raków o niskim stopniu złośliwości zabieg operacyjny jest postępowaniem wystarczającym. Natomiast u chorych na nowotwory o wysokim stopniu złośliwości z racji ryzyka nawrotu konieczne jest przeprowadzenie uzupełniającego napromieniania.

Po leczeniu

Jedynym skutecznym leczeniem nawrotów jest ratujący zabieg chirurgiczny. Jeśli nie jest on możliwy do przeprowadzenia lub występują przerzuty odległe, można rozważać chemioterapię łagodzącą jedynie objawy choroby, pomimo względnej oporności tej grupy nowotworów na leczenie chemioterapią. Warto zaznaczyć, że przy przerzutach do płuc w przebiegu raka gruczołowo-torbielowatego zawsze celowe jest rozważenie leczenia operacyjnego, tym bardziej że przebieg choroby jest często powolny.

Rokowanie w większości podtypów raka gruczołów ślinowych jest dobre pod warunkiem wykonania zabiegu operacyjnego całkowicie usuwającego komórki nowotworu. Wieloletnie wyleczenia kształtują się wówczas na poziomie 60-80%. Należy zaznaczyć, że w wielu przypadkach uzyskanie wieloletniego przeżycia nie oznacza trwałego wyleczenia, ponieważ nawroty mogą występować po kilku, a nawet kilkunastu latach, szczególnie w przebiegu raka gruczołowo-torbielowatego.

Prewencja

Obecnie nie rekomenduje się zorganizowanych programów wczesnej diagnostyki w kierunku tego nowotworu (prewencja wtórna), niemniej jednak wczesne rozpoznanie nowotworu poprzez zwrócenie uwagi na powiększone ślinianki czy guzki w ich obrębie jest szczególnie ważne.